Ferrytyna i laktoferyna brzmią niemal identycznie, obie mają związek z żelazem — i dlatego regularnie są ze sobą mylone. Tymczasem to dwa zupełnie różne białka o różnych zadaniach: jedno jest magazynem żelaza w organizmie, drugie — transporterem i strażnikiem, który żelazo wiąże tam, gdzie mogłoby zaszkodzić. W tym artykule porządkujemy, czym jest każde z nich, co oznacza w wynikach badań i co je łączy.
Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Interpretacja wyników badań krwi — w tym ferrytyny — oraz diagnostyka i leczenie niedokrwistości należą do lekarza.
Czym jest ferrytyna?
Ferrytyna to białko, w którym organizm magazynuje żelazo — głównie wewnątrz komórek wątroby, śledziony i szpiku. Niewielka jej część krąży we krwi i to właśnie ją mierzy popularne badanie laboratoryjne: stężenie ferrytyny w surowicy jest w praktyce najlepiej dostępnym wskaźnikiem zapasów żelaza w organizmie [1, 2].
Interpretacja wymaga jednak ostrożności — i lekarza. Niska ferrytyna wskazuje na wyczerpywanie zapasów żelaza [1]. Wysoka niekoniecznie oznacza nadmiar: ferrytyna jest też białkiem ostrej fazy, więc rośnie przy stanach zapalnych, infekcjach czy chorobach wątroby — niezależnie od gospodarki żelazem [2]. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami i zależą m.in. od płci, dlatego pojedynczej liczby nie należy interpretować samodzielnie.
Czym jest laktoferyna?
Laktoferyna to białko z rodziny transferyn — cząsteczek, które wiążą i przenoszą żelazo. Występuje w wydzielinach: mleku (najwięcej w siarze), łzach, ślinie, a także w ziarnistościach białych krwinek [4, 5]. W przeciwieństwie do ferrytyny nie jest magazynem — jej siłą jest właśnie wiązanie wolnego żelaza: zabiera je z miejsc, w których mogłoby podsycać wzrost bakterii lub reakcje zapalne, i uczestniczy w utrzymaniu równowagi żelaza w organizmie [4]. Z tego wynika jej rola w odporności wrodzonej, opisywana szeroko w literaturze [5].
Pełny portret tego białka — skąd się bierze, jakie ma właściwości i gdzie występuje — znajdziesz w naszym osobnym artykule: laktoferyna – co to jest.
Najkrócej: magazyn kontra transporter
| Ferrytyna | Laktoferyna | |
|---|---|---|
| Rola | magazynuje żelazo w komórkach [2] | wiąże i przenosi żelazo w wydzielinach [4] |
| Gdzie występuje | wątroba, śledziona, szpik; śladowo we krwi | mleko i siara, łzy, ślina, białe krwinki [5] |
| W badaniach | ferrytyna w surowicy = wskaźnik zapasów żelaza [1, 2] | laktoferyna w kale bywa używana jako wskaźnik zapalenia jelit [4] |
| Czy jest w diecie | nie ma znaczenia żywieniowego | naturalnie w mleku i siarze; dostępna też w suplementach [5] |
| Częsta pomyłka | podobna końcówka „-feryna/-rytyna" i wspólny mianownik: żelazo | |
Laktoferyna a żelazo — co mówią badania?
Skoro laktoferyna wiąże żelazo, naturalne jest pytanie, czy jej przyjmowanie wpływa na jego poziom. Najwięcej danych pochodzi z badań u kobiet w ciąży z niedoborem żelaza: metaanaliza badań z randomizacją porównująca laktoferynę z klasycznymi doustnymi solami żelaza wykazała porównywalną poprawę parametrów czerwonokrwinkowych przy rzadszych dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego [3]. To obiecujący kierunek, ale z dwoma ważnymi zastrzeżeniami: badania dotyczyły konkretnej grupy (ciąża) i konkretnych protokołów — a leczenie niedokrwistości zawsze prowadzi lekarz [1]. Żelaza nie należy też suplementować „w ciemno", bo jego nadmiar szkodzi [1].
Co łączy laktoferynę z colostrum?
Siara bydlęca jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł laktoferyny — obok immunoglobulin to jej najczęściej opisywany składnik [5]. O pełnym składzie siary i tym, czym różni się od zwykłego mleka, piszemy w kompendium o colostrum.
Najczęstsze pytania
Czy ferrytyna i laktoferyna to to samo?
Nie. Ferrytyna magazynuje żelazo wewnątrz komórek i służy jako laboratoryjny wskaźnik jego zapasów [2]; laktoferyna to białko wydzielin (przede wszystkim mleka), które żelazo wiąże i przenosi [4].
Mam niską ferrytynę — czy laktoferyna ją podniesie?
Niska ferrytyna wymaga ustalenia przyczyny i planu leczenia z lekarzem [1]. Badania nad laktoferyną w niedoborach żelaza — prowadzone głównie u kobiet w ciąży — dały obiecujące wyniki [3], ale suplement diety nie zastępuje diagnostyki ani leczenia.
Co oznacza wysoka ferrytyna?
Niekoniecznie nadmiar żelaza — ferrytyna rośnie także przy stanach zapalnych i chorobach wątroby [2]. Wynik zawsze interpretuje lekarz, zwykle razem z innymi badaniami.
Czy colostrum zawiera laktoferynę?
Tak — siara bydlęca naturalnie zawiera laktoferynę, a jej stężenie jest wyższe niż w dojrzałym mleku [5].
Czy przy anemii wystarczy suplement diety?
Nie. Niedokrwistość to rozpoznanie lekarskie — wymaga ustalenia przyczyny (nie zawsze jest nią niedobór żelaza) i leczenia dobranego przez lekarza [1].
Źródła
- Camaschella C., Iron-deficiency anemia, N Engl J Med 2015;372(19):1832–1843. PubMed
- Knovich M.A. i wsp., Ferritin for the clinician, Blood Rev 2009;23(3):95–104. PubMed
- Abu Hashim H. i wsp., Lactoferrin or ferrous salts for iron deficiency anemia in pregnancy: a meta-analysis of randomized trials, Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2017;219:45–52. PubMed
- Rosa L. i wsp., Lactoferrin: a natural glycoprotein involved in iron and inflammatory homeostasis, Int J Mol Sci 2017;18(9):1985. PubMed
- Superti F., Lactoferrin from bovine milk: a protective companion for life, Nutrients 2020;12(9):2562. PubMed
