Laktoferyna — co to jest?
Laktoferyna to glikoproteina wiążąca żelazo — białko z rodziny transferyn, obecne w mleku wszystkich ssaków oraz w wielu innych wydzielinach organizmu: łzach, ślinie, wydzielinach dróg oddechowych. Największe jej stężenia natura zarezerwowała dla pierwszego pokarmu: w siarze (colostrum) jest jej kilkukrotnie więcej niż w dojrzałym mleku[1,2]. To nie przypadek — laktoferyna należy do pierwszej linii wyposażenia, jakie noworodek dostaje od matki, i jest uznawana za jeden z łączników między wrodzoną a nabytą odpowiedzią immunologiczną[2].
Nazwa zdradza dwie kluczowe cechy: lakto- (mleko) i -feryna (od żelaza, łac. ferrum). Jedna cząsteczka laktoferyny potrafi związać dwa jony żelaza trójwartościowego[3] — i właśnie wokół tej zdolności kręci się większość jej badanych właściwości.
Jak działa laktoferyna? Trzy badane mechanizmy
1. Gospodarowanie żelazem
Wiążąc wolne żelazo, laktoferyna pomaga kontrolować jego dostępność w organizmie. Ma to dwie badane konsekwencje: udział w transporcie i przyswajaniu tego pierwiastka oraz — z drugiej strony — „podbieranie” żelaza drobnoustrojom, które potrzebują go do wzrostu[2,3].
2. Aktywność przeciwdrobnoustrojowa
W badaniach laboratoryjnych laktoferyna i powstające z niej peptydy (laktoferycyny) wykazują aktywność wobec bakterii, wirusów i grzybów. Mechanizmy są dwa: wspomniane odcinanie dostępu do żelaza oraz bezpośrednia interakcja ze ścianami komórkowymi drobnoustrojów[3]. Warto podkreślić uczciwie: to głównie dane z badań in vitro i modeli — przełożenie na konkretne efekty u ludzi jest przedmiotem trwających badań.
3. Udział w odpowiedzi immunologicznej
Laktoferyna jest opisywana jako białko immunomodulujące — badacze analizują jej wpływ na aktywność komórek odpornościowych i rozwój układu odpornościowego noworodków[2]. Przeglądy naukowe wymieniają też badane właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne[2,3].
Gdzie występuje laktoferyna i ile jej jest?
Stężenie laktoferyny w pokarmie zmienia się dokładnie tak, jak stężenie innych składników ochronnych — najwyższe jest na początku laktacji:
- siara (colostrum) — stężenia najwyższe, kilkukrotnie przewyższające dojrzałe mleko[1,2];
- mleko dojrzałe — stężenia wyraźnie niższe; w mleku krowim niższe niż w ludzkim[2,3];
- inne wydzieliny (łzy, ślina) — obecna jako element naturalnej ochrony błon śluzowych.
Laktoferynę w suplementach pozyskuje się z mleka lub siary bydlęcej. W produktach z pełnego colostrum — takich jak Colostrum NATURE czy Colostrum MAX — laktoferyna występuje w swoim naturalnym towarzystwie: obok immunoglobulin, laktoperoksydazy i polipeptydów bogatych w prolinę. To istotna różnica koncepcyjna względem izolowanej laktoferyny: siara to cały zespół składników, nie jeden wyizolowany związek. Pełny przegląd tego zespołu znajdziesz w kompendium Colostrum – co to jest, właściwości i działanie.
Laktoferyna a colostrum — co wybrać?
To pytanie wraca często, więc uporządkujmy:
- Izolowana laktoferyna — pojedynczy, oczyszczony składnik w mierzalnej dawce; wybór osób, którym zależy właśnie na tym jednym białku.
- Colostrum — naturalna „mieszanka źródłowa”: laktoferyna plus immunoglobuliny (w naszych produktach standaryzowane na min. 40% IgG), enzymy i czynniki wzrostu, w proporcjach ukształtowanych przez naturę.
Nie ma badań rozstrzygających wyższość jednego podejścia nad drugim — to raczej dwie różne filozofie suplementacji. Praktyczne zasady przyjmowania colostrum (pora, temperatura płynów, regularność) opisaliśmy w przewodniku Jak stosować colostrum?
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania
Laktoferyna pochodzenia bydlęcego jest białkiem mleka — dlatego obowiązują tu te same zastrzeżenia, co przy każdym produkcie mlecznym: alergia na białka mleka krowiego wyklucza stosowanie, a osoby z nietolerancją laktozy powinny sprawdzić skład konkretnego produktu. Kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować suplementację z lekarzem. Suplement diety nie zastępuje zróżnicowanej diety ani leczenia.
Laktoferyna — najczęstsze pytania
- Czy laktoferyna to to samo co colostrum?
- Nie. Laktoferyna to jedno z białek zawartych w colostrum (i w mleku). Colostrum to pełna siara — zawiera laktoferynę oraz dziesiątki innych składników aktywnych.
- Czy laktoferyna zawiera laktozę?
- Izolowana laktoferyna to białko, nie cukier — ale produkty mleczne, z których pochodzi, mogą zawierać laktozę. Przy nietolerancji zawsze sprawdzaj etykietę konkretnego produktu.
- Czy laktoferyna jest odporna na temperaturę?
- Jak większość białek mleka — nie. Wysokie temperatury prowadzą do denaturacji, dlatego produktów z laktoferyną i colostrum nie należy dodawać do gorących napojów.
- W jakich produktach Colostrum Polska znajdę laktoferynę?
- We wszystkich produktach z pełnym colostrum bovinum — m.in. Colostrum NATURE, MAX i PLUS — jako naturalny składnik siary.
Źródła
- Playford R.J., Weiser M.J., Bovine Colostrum: Its Constituents and Uses, Nutrients 2021;13(1):265 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33477653
- Superti F., Lactoferrin from Bovine Milk: A Protective Companion for Life, Nutrients 2020;12(9):2562 — pmc.ncbi.nlm.nih.gov/PMC7551115
- Giansanti F. i wsp., Lactoferrin from Milk: Nutraceutical and Pharmacological Properties, Pharmaceuticals 2016;9(4):61 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27690059
- Gruden Š., Poklar Ulrih N., Diverse Mechanisms of Antimicrobial Activities of Lactoferrins, Lactoferricins, and Other Lactoferrin-Derived Peptides, International Journal of Molecular Sciences 2021;22(20):11264 — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34681923
